فرمان‌های ویژهٔ زی‌پرشین

از پارسی لاتک
پرش به: ناوبری، جستجو

بیشتر فرمان‌هایی که در نوشتهٔ خود می‌نویسید، همان فرمان‌های استاندارد لاتک هستند.[۱] ولی بستهٔ زی‌پرشین چند فرمان ویژه را برای نوشته‌های فارسی تعریف کرده است که در لاتک استاندارد تعریف نشده‌اند. این صفحه دربارهٔ این فرمان‌ها توضیح می‌هد. راهنمای کامل همهٔ این فرمان‌ها در راهنمای رسمی زی‌پرشین (به زبان انگلیسی) موجود است.

فرمان‌های برای تنظیم جهت نوشته

  • اگر می‌خواهید کلمه یا کلمات کوتاهی را بین نوشتهٔ فارسی خود بنویسید، باید آن را درون \lr{} بگذارید. به مثال زیر توجه کنید:

این یک جملهٔ فارسی است که بین آن یک عبارت \lr{English word} می‌آوریم.


اگر این نکته را به کار نبرید، کلمهٔ انگلیسی شما با قلم انگلیسی‌ای که مشخص کرده‌اید، تایپ نخواهد شد. از آن گذشته، اگر عبارت انگلیسی شما بیش از یک کلمه باشد، ترتیب کلمه‌های آن جابه‌جا می‌شود و خروجی نادرستی خواهید گرفت.

  • برای داشتن یک بند (یا یک عبارت طولانی) چپ‌به‌راست فرمان‌های زیر را به کار می‌بریم.
 \begin{LTR}
  نوشتهٔ چپ‌به‌راست.
 \end{LTR}

درون این دو فرمان هر چه بنویسید، از چپ به راست تراز می‌شود (LTR) ولی قلم شما همچنان قلم فارسی باقی می‌ماند.

  • اگر می‌خواهد یک بند چپ‌به‌راست به زبان انگلیسی داشته باشید، فرمان‌های زیر را به کار ببرید:
 \begin{latin}
  My English Paragraph.
 \end{latin}

تعریف قلم پیش‌فرض نوشته

در همهٔ نوشته‌هایی که با بستهٔ زی‌پرشین نوشته می‌شوند، باید قلم فارسی که کل نوشته با آن حروف‌چینی می‌شود معرفی شود. این کار با فرمان settextfont که در آغاز نوشته (پس از فراخوانی بستهٔ زی‌پرشین) می‌آید انجام می‌شود:

 \usepackage{xepersian}
 \settextfont[Scale=1]{XB Zar}

اگر این فرمان را ننویسیم، با پیغام خطا روبه‌رو می‌شویم. دو فرمان دیگر نیز برای تعریف قلم پیش‌فرض نوشته‌های لاتین و قلم نمایش اعداد در محیط ریاضی وجود دارد. این دو فرمان اختیاری هستند و اگر نباشند، قلم‌های پیش‌فرض لاتک به‌جایشان به کار خواهد رفت:

 \setlatintextfont[Scale=1]{Linux Libertine}
 \setdigitfont[Scale=1]{XB Zar}

با پارامتر [Scale=x] و تنظیم مقدار مناسب x می‌توانید اندازهٔ قلم را تنظیم کنید.

تعریف قلم‌های فارسی جدید

در زی‌پرشین می‌توانید همهٔ قلم‌های موجود در سیستم‌عامل خود را برای حروف‌چینی به‌کار ببرید. فرض کنید که می‌خواهید بعضی از جاهای نوشتهٔ خود را با قلم «ایران‌نستعلیق» (IranNastaliq)بنویسید. برای این کار، فرمان زیر را در سرآغاز نوشتهٔ خود (پس از \usepackage{xepersian} ) بیاورید:

 \defpersianfont\mynewfont[Scale=1]{IranNastaliq}

mynewfont نام دلخواهی است که در نوشتهٔ خود با آن به این قلم اشاره می‌کنیم. هر بار که خواستید آن قلم را به کار ببرید، باید نوشتهٔ خود را درون فرمان زیر بنویسید:

 {\mynewfont نوشته‌ای که قرار است با قلم متفاوت چاپ شود.}


تعریف قلم‌های انگلیسی جدید

در زی‌پرشین می‌توانید به صورت معادل یک قلم برای عبارت‌های انگلیسی به صورت خاص تعریف کنید. برای این کار، فرمان زیر را در سرآغاز نوشتهٔ خود (پس از \usepackage{xepersian} ) بیاورید:

 \defpersianfont\mynewfontenglish[Scale=1.1]{Times New Roman}

پانویس فارسی و انگلیسی

در لاتک چون فقط پانویس انگلیسی داشتیم از دستور { }footnote\ استفاده می کردیم اما چون هنگام تایپ فارسی ممکن است هم به پانویس فارسی و هم به پانویس انگلیسی احتیاج پیدا کنیم لذا دو دستور برای ایجاد پانویس تعریف شده است (به کوچکی و بزرگی حروف دقت کنید):

  • زیرنویس فارسی: { }RTLfootnote\
  • زیرنویس انگلیسی: { }LTRfootnote\

البته فرمان { }footnote\ در زی‌پرشین همچنان کار می‌کند: اگر در محیط فارسی باشیم، این فرمان معادل با { }RTLfootnote\ است، و اگر در محیط انگلیسی باشیم، معادل با { }LTRfootnote\ است. پانویس‌ها با خط باریکی از بقیهٔ صفحه جدا می‌شوند. زی‌پرشین به طور هوشمندانه‌ای این خط جداکننده را در جهت مناسب قرار می‌دهد؛ اگر نخستین پانویس در صفحه فارسی باشد، این خط در سمت راست قرار می‌گیرد و اگر انگلیسی باشد، در سمت چپ. به عنوان مثال:


این نمونه‌ای از یک زیرنویس فارسی \RTLfootnote{فارسی} و یا به صورت معادل\footnote{فارسی ۲} و این نمونه‌ای از زیرنویس انگلیسی\LTRfootnote{English} است.


خروجی مثال زیرنویس‌ها

فرمان‌های حروف‌چینی شعر فارسی

در زی‌پرشین می‌توانید به آسانی و زیبایی شعرهای فارسی را حروف‌چینی کنید و زی‌پرشین طول مصراع‌ها را برایتان تنظیم می‌کند تا شعر شما به بهترین شکل نمایش یابد. برای حروف‌چینی شعر به ترتیب زیر عمل کنید:

 \usepackage{bidipoem}
 ...
 \begin{traditionalpoem}
 مصراع اول بیت اول& 
 مصراع دوم بیت اول\\
 مصراع اول بیت دوم&
 مصراع دوم بیت دوم
 \end{traditionalpoem}

یعنی در آغاز نوشته بستهٔ bidipoem را با فرمان \usepackage{bidipoem} فرابخوانید. سپس شعر خود را درون یک بلوک \begin{traditionalpoem} و \end{traditionalpoem} قرار دهید. در پایانِ هر مصراع علامت & و در پایان هر بیت (به جز بیت آخر) علامت \\ را قرار دهید. این بسته به طور خودکار طول بزرگترین مصراع را پیدا می‌کند و همهٔ مصراع‌های شعر را به طور منظم به همان اندازه می‌کشد. نمونه‌ای از حروف‌چینی شعر را با گزینه‌های بیشتر در پرونده‌های نمونه ببینید. برای این که طول مصراع‌ها به درستی تنظیم شود، باید پروندهٔ خود را دوباره پردازش کنید.


نمونه خروجی شعر

دستورات بومی زی‌پرشین

برای بیشتر از ۱۰۰۰ دستور لاتک و زی پرشین معادل پارسی تعریف شده است و کاربران پارسی زبان قادرند بسیاری از اسناد خود را به صورت کامل با دستورات پارسی حروف چینی نمایند.ً فهرست این دستورات پارسی شده در راهنمای زی پرشین موجود است. مثال

\documentclass{book}
\usepackage[localise=on]{xepersian}
\settextfont{XB Zar}
 
\begin{document}
 
\فصل{مقدمه}
\قسمت{بخش ابتدایی}
متن فارسی
\end{document}

دستورهای بومی در راهنمای زی‌پرشین به ترتیب حروف الفبای انگلیسی فهرست شده‌اند.

همچنین ببینید

پانویس

  1. همهٔ فرمان‌های پایه‌ای لاتک در نوشته‌های زی‌پرشین هم کار می‌کنند. بسیاری از بسته‌های لاتک نیز با زی‌پرشین سازگار شده‌اند و فرمان‌های ویژهٔ این بسته‌ها در زی‌پرشین بی هیچ مشکلی کار می‌کند.